Skrypt Konferencji GAAD 2024 z 16 maja 2024 roku (podsumowanie)
Tomasz Wojakowski, Pełnomocnik Prezesa Zarządu ds. Dostępności, Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych:
Podczas otwarcia konferencji, Tomasz Wojakowski, Pełnomocnik Prezesa Zarządu do Spraw Dostępności, podkreślił znaczenie dostępności cyfrowej. W dniu obchodów Światowego Dnia Świadomości Dostępności, zwrócił uwagę na problemy, które mogą napotkać osoby z niepełnosprawnościami w integracji cyfrowej. Podkreślił, że dostępność cyfrowa oznacza, że strony internetowe, aplikacje i inne produkty cyfrowe powinny być zaprojektowane tak, aby były użyteczne dla wszystkich użytkowników, niezależnie od ich zdolności. Zaznaczył, że choć trudno jest zapewnić dostępność dla wszystkich, wyjątki są diagnozowane i opisywane przez twórców WCAG w organizacji W3C, co prowadzi do powstawania kolejnych wydań wytycznych do dostępności. Wreszcie, podkreślił rolę Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych w promowaniu dostępności w Polsce. Poprosił o głos Panią Prezes Dorotę Habich.
Dorota Habich, Zastępca Prezesa Zarządu ds. Programowych Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych:
Podczas swego wystąpienia, Pani Prezes podkreśliła znaczenie edukacji i świadomości na temat praw do dostępności, zwłaszcza dla osób z niepełnosprawnościami. Wskazała na rosnącą liczbę skarg na podmioty publiczne, które nie zapewniają dostępności, co podkreśla potrzebę zwiększenia świadomości na ten temat. Omówiła również rolę Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (PFRON) jako organu nadzoru w ramach implementacji dyrektywy o zapewnieniu spełnienia wymogów dostępności przez niektóre produkty i usługi. Pani Prezes przedstawiła różne programy prowadzone przez PFRON, w tym program "Dostępna przestrzeń publiczna" i programy mieszkaniowe, które mają na celu eliminację barier i poprawę dostępności dla osób z niepełnosprawnościami. Wreszcie, podkreśliła, że dostępność powinna być zapewniona we wszystkich obszarach życia, aby każdy mógł w pełni uczestniczyć w życiu społecznym. Zakończyła swoje wystąpienie, wyrażając nadzieję, że konferencja będzie inspirująca i pomoże wszystkim uczestnikom lepiej zapewniać dostępność.
Tomasz Wojakowski, Pełnomocnik Prezesa Zarządu ds. Dostępności:
Podziękował Pani Prezes za wystąpienie. Podkreślił szeroki zakres działań Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (PFRON) w zakresie zapewnienia dostępności, w tym likwidacji barier architektonicznych w miejscach zamieszkania osób z niepełnosprawnościami. Zaznaczył, że PFRON finansuje te działania jako część swoich zadań ustawowych. Wspomniał również o planowanym wystąpieniu pani ministry Moniki Sikory na temat działań ministerstwa w zakresie dostępności, a także o przyszłym wystąpieniu premiera Krzysztofa Gawkowskiego na temat wspierania rozwoju cyfryzacji w kontekście dostępności. Prelegent zachęcił uczestników do zadawania pytań i zapewnił, że będą one odpowiedziane. Następnie zapowiedział pierwsze wystąpienie merytoryczne Beaty Strzelczyk, ekspertki w zakresie tworzenia dostępnych interfejsów i pracy nad językiem, który ma na celu wsparcie użytkowników w zrozumieniu etykiet, instrukcji i komunikatów błędów.
Beata Strzelczyk, Ośrodek Przetwarzania Informacji – Państwowy Instytut Badawczy; Projektantka interfejsu użytkownika - Zespół Projektowania i Wdrażania Aplikacji
Wystąpienie: Projektowanie treści w państwowych usługach cyfrowych. O ważeniu słów, warzeniu procesów i mieszaniu w interfejsach
Podczas konferencji omówiła, jak istotne jest projektowanie interfejsów użytkownika, zaczynając od rozmowy i kończąc na niej. W procesach projektowania aplikacji najważniejsza jest komunikacja, a język ma kluczowe znaczenie. Beata Strzelczyk powiedziała, jak stosować zasady prostego języka, aby tworzyć zrozumiałe i użyteczne aplikacje. Przedstawiła znaczenie rewolucji w zakresie dostępności i komunikacji w Polsce, szczególnie po ratyfikacji Konwencji o Prawach Osób Niepełnosprawnych w 2012 roku i audycie języka funduszy europejskich w 2010 roku. To doprowadziło do stworzenia standardu prostego języka dla administracji publicznej.
Beata Strzelczyk podkreśliła, że proces projektowania treści powinien być zintegrowany z projektowaniem interfejsu. Projektowanie powinno odbywać się w ramach zespołowej współpracy, aby osiągnąć spójność i efektywność komunikacji. Opisała też metodykę design thinking, która stawia użytkownika w centrum uwagi. Projektanci treści powinni być zaangażowani na każdym etapie procesu projektowego, aby tworzyć jasne, zrozumiałe i funkcjonalne treści.
Ważnym elementem jest też redukcja zbędnych treści w interfejsach, co wymaga ścisłej współpracy z projektantami i programistami. Pani Beata przedstawiła przykłady uproszczonych ekranów aplikacji, pokazując, jak można poprawić ich czytelność i funkcjonalność. Omówiła również znaczenie dostosowania treści do kontekstu użytkownika oraz reakcję interfejsu na działania użytkownika.
Na zakończenie zaznaczyła, że pomimo pracy w sektorze publicznym, projektanci treści mają podobne wyzwania jak w sektorze prywatnym, ale muszą również uwzględniać specyficzne wymagania prawne i dostępności. Sektor publiczny wymaga przestrzegania norm językowych i zapewnienia dostępności, co jest obowiązkiem, a nie tylko dobrą praktyką.
Tomasz Wojakowski, Pełnomocnik Prezesa Zarządu ds. Dostępności:
Podziękował Pani Beacie za wystąpienie. Wspomniał, że proste pojęcia, które omówiła, jak "modal", mogą być trudne do zrozumienia, ale są ważne, np. w formularzach. Kiedyś wypełnianie deklaracji podatkowych było trudne, teraz są pomocne kreatory. To, jak treści są projektowane, wpływa na naszą wygodę - dobrze zaprojektowane pomagają, źle - przeszkadzają. Zapowiedział wystąpienie Pana Rafała Kanarka z Ministerstwa Cyfryzacji, który opowie o dostępności cyfrowej stron internetowych i aplikacji mobilnych podmiotów publicznych, zgodnie z ustawą z 2019 roku. Pan Rafał odpowie na pytanie, czy korzystamy z prawa żądania dostępności, gdy napotykamy na bariery. Zaprosił Pana Rafała do rozpoczęcia wystąpienia.
Rafał Kanarek, Ministerstwo Cyfryzacji;
Główny Specjalista, Centrum Rozwoju Kompetencji Cyfrowych
Wystąpienie: Czy żądamy zapewnienia dostępności cyfrowej? Wyniki ankiety Ministerstwa Cyfryzacji w administracji publicznej w zakresie zapewniania dostępności cyfrowej.
Pan Rafał zaczął swoje wystąpienie od uporządkowania informacji na temat dostępności cyfrowej, zwłaszcza że niektórzy ze słuchaczy Konferencji dopiero zaczynają swoją przygodę z tym tematem. Omówił aspekty prawne dostępności cyfrowej, zwracając uwagę, że od pięciu lat obowiązuje ustawa o dostępności cyfrowej stron internetowych i aplikacji mobilnych podmiotów publicznych, która została znowelizowana w ubiegłym roku.
Podmioty publiczne mają obowiązek zapewnić dostępność cyfrową swoich stron i aplikacji. Dostępność jest ważna dla osób ze szczególnymi potrzebami, ale również przydatna dla wszystkich użytkowników, niezależnie od ich sprawności. Każdy ma prawo do korzystania z dostępnych stron i aplikacji oraz do informacji o stanie ich dostępności, którą powinna zawierać deklaracja dostępności.
Podmioty publiczne są zobowiązane do reagowania na żądania zapewnienia dostępności w określonych terminach. Przykładowo, jeśli formularz na stronie internetowej jest niedostępny, podmiot powinien odpowiedzieć na żądanie w ciągu 7 dni i wprowadzić zmiany w ciągu maksymalnie 2 miesięcy. W przypadku braku odpowiedzi, użytkownik ma prawo złożyć skargę.
Ministerstwo Cyfryzacji przeprowadziło badania, aby sprawdzić, jak podmioty publiczne radzą sobie z zapewnieniem dostępności. W 2023 roku otrzymało odpowiedzi od 1 478 podmiotów, a w 2024 roku liczba ta wzrosła do 13 016. Dane pokazują, że w 2023 roku zgłoszono 157 żądań zapewnienia dostępności, głównie dotyczących całych stron internetowych.
Wnioski z badań wskazują, że świadomość dotycząca dostępności jest wciąż niska, zarówno wśród urzędników, jak i obywateli. Podmioty publiczne często nie wiedzą, jak reagować na żądania dostępności, co wskazuje na potrzebę dalszych działań edukacyjnych i informacyjnych. Pan Rafał zachęcił do korzystania z przysługujących praw i składania żądań oraz skarg dotyczących dostępności cyfrowej.
Tomasz Wojakowski, Pełnomocnik Prezesa Zarządu ds. Dostępności:
Podziękował Panu Rafałowi za omówienie ważnych badań, które dotyczą korzystania z prawa do żądania dostępności cyfrowej oraz podkreślają obowiązki zarówno po stronie obywateli, jak i podmiotów publicznych. Obywatele powinni aktywnie współpracować z administracją, zgłaszając swoje potrzeby i trudności, aby tworzyć bardziej dostępne treści. Przedstawił następnego prelegenta. O praktycznych aspektach tworzenia dostępnych dokumentów PDF będzie mówił Pan Sławomir Mirski i przedstawi metody zapewniania dostępności tego formatu. Dokumenty PDF są powszechnie używane, jednak często krytykowane za trudności w zapewnieniu dostępności. Pan Sławomir Mirski wyjaśni, jak sprawdzić dostępność PDF-ów i jakie elementy są kluczowe, aby spełniały one wymagania dostępności, co może zapobiec składaniu żądań zapewnienia dostępności przez obywateli.
Sławomir Mirski, Utilitia; Ekspert w dziedzinie dostępności publikacji cyfrowych
Wystąpienie: Jak sprawdzić dostępność plików PDF? Od prostych po bardziej zaawansowane testy na weryfikację tego zamkniętego formatu dokumentów i publikacji cyfrowych.
Podziękował za zaproszenie i możliwość wystąpienia. Zaprezentował program swojego wystąpienia - najpierw przedstawi teorię, a potem pokaże kilka istotnych przykładów dotyczących dostępności cyfrowej plików PDF. Pliki PDF są zazwyczaj tworzone z programów takich jak Adobe InDesign czy Microsoft PowerPoint i eksportowane do formatu PDF, który zachowuje spójny wygląd niezależnie od przeglądarki. Dokument PDF musi być zgodny z wytycznymi dostępności treści internetowych i standardem PDF/UA, aby był dostępny dla osób używających czytników ekranu.
Kryteria oceny dostępności obejmują: merytorykę treści, strukturę dokumentu (nagłówki, listy, tabele), warstwę graficzną (kontrast, fonty, alternatywne opisy grafik), metadane (tytuł, język), i kolejność odczytu. Dokumenty muszą być oznaczone odpowiednimi znacznikami, aby były zrozumiałe dla czytników ekranu.
W celu sprawdzenia dostępności można używać narzędzi takich jak czytniki ekranu NVDA czy JAWS, które wymagają wiedzy i umiejętności w obsłudze, oraz programów do weryfikacji takich jak Adobe Acrobat Pro lub PAC 2024, które oferują wizualne sprawdzenie dostępności dokumentów.
Pan Sławomir przedstawił przykład dokumentu PDF bez warstwy tekstowej (skan) i wskazał, że jest on niewidoczny dla czytników ekranu, natomiast dokument z niepoprawnie oznaczonymi znacznikami powoduje problemy w interpretacji przez czytnik. Ważnym jest, aby listy były prawidłowo zagnieżdżone, a tabele miały odpowiednio oznaczone komórki, aby czytnik mógł poprawnie odczytać zawartość. Przykłady pokazują, jak błędy w strukturze i oznaczeniach mogą wpłynąć na dostępność dokumentu.
Podsumowując, dostępność PDF wymaga przemyślanego przygotowania dokumentu, uwzględnienia wszystkich wymienionych kryteriów i regularnej weryfikacji za pomocą odpowiednich narzędzi.
Tomasz Wojakowski, Pełnomocnik Prezesa Zarządu ds. Dostępności:
Podziękował Panu Sławomirowi za wystąpienie. Zwrócił uwagę, że kluczowe jest, z jakiego narzędzia korzystamy do tworzenia dokumentów i jak przestrzegamy wytycznych. Jeśli używamy odpowiednich narzędzi i wytycznych, mamy dużą szansę na sukces, nawet jeśli w końcowym pliku PDF mogą pojawić się drobne błędy. Ważne jest, aby dostarczyć osobom potrzebującym dostępnej treści dokumenty, które będą czytelne i dobrze zorganizowane. Zapowiedział kolejnego prelegenta - Artura Marcinkowskiego, który od lat zajmuje się dostępnością cyfrową w Polsce. Pan Tomasz Wojakowski wspomniał konferencje w Sejmie, gdzie przedstawiano raporty dostępności stron internetowych podmiotów publicznych. Mówił o emocjach związanych z ocenami tych stron. Wspomniał, jak w 2021 roku pewien serwis uzyskał ocenę niedostateczną. Dziś jednak należy skupić się na dostępności w sektorze biznesowym, związanej z ustawą wdrażającą dyrektywę o dostępności produktów i usług. Fundacja Widzialni sprawdziła, jak wygląda dostępność w biznesie, o czym opowie Artur Marcinkowski.
Artur Marcinkowski, Fundacja Widzialni. Założyciel Fundacji Widzialni, propagator dostępności
Wystąpienie: Dostępność w biznesie. Raport – dostępność cyfrowa w polskim biznesie. Pierwsze opracowanie na temat stanu dostępności sektora biznesowego w Polsce w 2023 r.
Wystąpienie prelegenta dotyczyło dostępności cyfrowej, jej znaczenia w biznesie oraz refleksji nad rozwojem tej dziedziny w ciągu ostatnich lat. Podkreślił, że dostępność w biznesie jest kluczowa i przypomniał, jak mało osób zajmowało się nią dziesięć lat temu, a jak dużo zmieniło się od tego czasu, wspominając o ustawach, programach rządowych i licznych konferencjach.
Pan Artur zauważył, że dostępność cyfrowa towarzyszy nam od samego początku istnienia internetu i jest nieodzowną częścią technologii webowych. Omówił też nowe regulacje prawne, w tym ustawę o dostępności niektórych produktów i usług, oraz ich znaczenie dla różnych sektorów biznesu, takich jak bankowość, telekomunikacja czy handel elektroniczny.
Zwrócił uwagę na wyzwania związane z wdrażaniem dostępności, w tym złożoność regulacji i konieczność współpracy różnych podmiotów. Wspomniał także o inicjatywie "Biznes Accessibility Forum", mającej na celu integrację biznesu w zakresie dostępności oraz przygotowanie raportu dotyczącego stanu dostępności cyfrowej w polskim biznesie.
Na koniec podkreślił, że mimo postępów, nadal wiele brakuje do pełnej dostępności i konieczna jest dalsza edukacja oraz większa świadomość wśród zarówno biznesu, jak i regulatorów.
Tomasz Wojakowski, Pełnomocnik Prezesa Zarządu ds. Dostępności:
Podziękował Pan Arturowi. Wspomniał o wynikach procentowych, które potwierdzają, że dostępność w podmiotach publicznych, obserwowana przez fundację Widzialni, systematycznie rośnie od 2013 roku. To dowodzi, że dostępność jest procesem, a nie jednorazowym aktem. Wspomniał, że musimy więc stale dbać o dostępność i nie zwalniać tempa, ponieważ jest to proces wymagający zaangażowania człowieka. Dostępność jest tworzona lub nie, w zależności od ludzi za nią odpowiedzialnych. Potrzeba wiedzy i specjalistów, by przyszłość dostępności była w dobrych rękach. Pan Tomasz zapowiedział wystąpienie następnego prelegenta – Pana Jakuba Dębskiego, który pracując w Centralnym Ośrodku Informatyki, ma długoletnie doświadczenie, które pozwala na szerokie spojrzenie na kwestię dostępności.
Jakub Dębski, Centralny Ośrodek Informatyki, Projektant dostępności, ekspert UX
Wystąpienie: Przyszłość dostępności cyfrowej w rękach ekspertów. Kim są i kim powinni być eksperci, od których zależy dostępność cyfrowa coraz bardzie złożonych cyfrowych produktów i usług?
W wypowiedzi podczas konferencji o dostępności cyfrowej, Pan Jakub zaczął od podziękowań za zaproszenie i omówił motywację do podjęcia tematu prezentacji. Wspomniał o analizie przeszłości i teraźniejszości w kontekście zmian w dostępności cyfrowej. Poruszył kwestię rozwoju osobistego oraz potrzeby adaptacji do zmieniających się realiów cyfrowych.
Następnie skupił się na ewolucji roli ekspertów ds. dostępności cyfrowej, prezentując alternatywne podejścia do tego zagadnienia. Omówił dwie główne koncepcje: opierającą się na sztucznej inteligencji i opierającą się na rozwijaniu wielu specjalistów w różnych dziedzinach. Zaprezentował swoje doświadczenia z implementacją tej drugiej koncepcji w swojej pracy zespołowej.
W następnej części swego wystąpienia dokonał analizy, czy przyszłość dostępności cyfrowej powinna być w rękach pojedynczych ekspertów czy też współpracujących ze sobą specjalistów. Argumentował, że model oparty na wielu specjalistach jest bardziej efektywny w dynamicznym środowisku cyfrowym.
W zakończeniu Pan Jakub zachęcił do refleksji nad własnym rozwojem oraz otoczeniem specjalistów zainteresowanych tematem dostępności cyfrowej.
Tomasz Wojakowski, Pełnomocnik Prezesa Zarządu ds. Dostępności:
Podziękował Panu Jakubowi za podzielenie się refleksjami na temat dostępności cyfrowej, uznając je za ważne i cenne. Zauważył, że temat ten jest istotny, szczególnie w kontekście rozwoju technologicznego. Wskazał również, że każdy ma rolę do odegrania w poprawie dostępności cyfrowej i wyraził dumę z zaangażowania osób uczestniczących w dyskusji na temat tego zagadnienia. Przypomniał również, że ostatnie wystąpienia na spotkaniu dotyczyły tematów związanych z dostępnością cyfrową. Zapowiedział część Konferencji, gdzie uczestnicy będą mieli możliwość zadawania pytań oraz wspomniał, że odpowiedzi będą też umieszczone na stronie internetowej Konferencji.
Następnie odpowiedział na pytania uczestników Konferencji. Wypowiedź dotyczyła różnych aspektów dostępności cyfrowej, w tym sposobów sprawdzania dostępności plików PDF i e-maili oraz wyjaśnienia roli zakładek w plikach PDF dla osób korzystających z czytników ekranowych. Pan Tomasz w odpowiedzi na drugie pytanie wyjaśnił również różnice między skargami dotyczącymi dostępności architektonicznej a dostępności cyfrowej oraz procedury ich składania. Po zakończeniu odpowiedzi na pytania zapowiedział wystąpienie Pana Premiera Krzysztofa Gawkowskiego, który jest ministrem cyfryzacji. Na zakończenie, poprosił o głos Panią Prezes Dorotę Habich.
Dorota Habich, Zastępca Prezesa Zarządu ds. Programowych Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych:
Pani Prezes podsumowała krótko Konferencję. Konferencja pozwoliła zidentyfikować istniejące wyzwania, ale także zainspirowała do działania, dzięki merytorycznym wypowiedziom prelegentów. Ważne jest, aby każdy brał odpowiedzialność za zapewnienie dostępności, a współpraca ekspertów i zespołów może przynieść pozytywne efekty. Wypowiedzi podkreślały również znaczenie dostępności dla praw człowieka i efektywnej komunikacji. Podziękowała wszystkim za udział i oddała głos Panu Premierowi.
Krzysztof Gawkowski, Wiceprezes Rady Ministrów, Minister Cyfryzacji:
Minister cyfryzacji rozpoczął przemówienie od podkreślenia znaczenia rozmowy o dostępności cyfrowej z okazji Światowego Dnia Świadomości Dostępności. Podniósł wagę integracji cyfrowej dla osób z różnymi możliwościami oraz zachęca do tworzenia usług cyfrowych otwartych dla wszystkich. Pan Premier powiedział, że Ministerstwo cyfryzacji skupia się na zapewnieniu dostępności, rozwijając środowiska sztucznej inteligencji i kładąc nacisk na bezpieczeństwo. Planowane są konsultacje dotyczące przyszłości usług cyfrowych oraz inicjatywy edukacyjne w Polsce. Minister zachęcił do dyskusji i przekazał informacje na temat działań Ministerstwa. Podsumowując, wyrażając wdzięczność za udział i zapewnił o dalszym zaangażowaniu w temat dostępności cyfrowej.
Tomasz Wojakowski, Pełnomocnik Prezesa Zarządu ds. Dostępności:
Pan Tomasz podziękował Panu Premierowi za wsparcie i zachętę do dalszej pracy na rzecz dostępności cyfrowej. Podkreślił rolę dużej komórki w Ministerstwie, która zajmuje się rozwojem kompetencji cyfrowych oraz dostępności, i wyraził wdzięczność za wsparcie społeczności osób z niepełnosprawnościami.
Krzysztof Gawkowski, Wiceprezes Rady Ministrów, Minister Cyfryzacji:
Podziękował i pozdrowił uczestników Konferencji. Na zakończenie podkreślił wagę świata cyfrowego i zachęcił do wspólnego działania dla Polski.
Tomasz Wojakowski, Pełnomocnik Prezesa Zarządu ds. Dostępności:
Podziękował za udział w spotkaniu oraz zaangażowanie w rozmowy i debatę na temat dostępności cyfrowej. Wyraził nadzieję na kolejne tego rodzaju spotkania w przyszłości, nie tylko w ramach Światowego Dnia Świadomości Dostępności oraz zapewnił o kontynuacji komunikacji i współpracy.