PFRON wspiera dostępność

Kim są osoby ze szczególnymi potrzebami?

To osoby, które muszą skorzystać z dodatkowych rozwiązań, aby uczestniczyć w życiu społecznym na równi z innymi. Ich potrzeby mogą wynikać z niepełnosprawności albo konkretnej sytuacji w określonym czasie. Może to wiązać się z ciążą, ciężkim bagażem w podróży czy złamaną nogą. Osoby ze szczególnymi potrzebami to na przykład osoby:

• poruszające się na wózku, o kulach, przy balkoniku;
• niewidome lub  słabowidzące;
• g/Głuche lub  słabosłyszące;
• z zaburzeniami psychicznymi;
• z trudnościami poznawczymi;
• seniorzy;
• kobiety w ciąży;
• rodzice lub opiekunowie z wózkiem dziecięcym lub z małymi dziećmi;
• mające trudności w porozumiewaniu się;
• mające nietypowy wzrost;
• podróżni z ciężkim bagażem.

Polski Język Migowy a System Językowo-Migowy - "złap" różnicę

Pojęcie "miganie" nie zawsze oznacza to samo. Używa się go określając zarówno Polski Język Migowy (PJM) jak i System Językowo – Migowy (SJM).  Trzeba pamiętać, że są to dwie różne formy komunikacji.

Polski Język Migowy powstał w momencie otwarcia pierwszej szkoły dla Głuchych w Warszawie (1817 rok). Jest on językiem naturalnym całkowicie odrębnym od języka polskiego. Ma własną gramatykę wyrażoną w formie wizualnej i przestrzennej (gesty, mimika twarzy). Posługujący się PJM są w stanie wyrazić wszystkie myśli, emocje i uczucia w sposób niemalże nieograniczony. Co ważne, nie jest on językiem międzynarodowym. Na świecie istnieje około 300 języków migowych.

System Językowo-Migowy natomiast, to sztuczny język - tak zwany język migany. Wywodzi się z języka polskiego fonicznego. W tej formie komunikacji słowną wypowiedź wyraża się określonymi znakami migowymi. Nadawca mówi po polsku i jednocześnie miga znaki odpowiadające mówionemu przekazowi. SJM łączy w sobie gramatykę, znaki migowe (przedstawiające całe pojęcia), alfabet palcowy, itp. SJM jest oparty o gramatykę języka polskiego, wymaga więc od użytkownika znajomości tego języka. Miga się dokładnie słowo za słowem, jak w wypowiadanym zdaniu. System ten jest często wykorzystywany w nauczaniu dzieci niesłyszących i w komunikacji osób słyszących z niesłyszącymi.

Więcej o PJM i SJM w rozmowie a z prof. Bogdanem Szczepankowskim.

CODA i inne skróty

Skrótem CODA określamy społeczność słyszących dzieci Głuchych rodziców. Jest to skrót międzynarodowy, pochodzący od pierwszych liter angielskiego wyrażenia Children of Deaf Adults. Jest to najbardziej znany skrót, dodatkowo upowszechniony za sprawą filmu o tym samym tytule.

Warto wspomnieć, że w środowisku osób Głuchych funkcjonuje jeszcze kilka podobnych skrótów:

SODA (z ang. Sibling of Deaf Adult) - słyszące rodzeństwo osoby Głuchej

OCODA (z ang. Only Child of Deaf Adults) - jedynak mający Głuchych rodziców

OHCODA (z ang. Only Hearing Child of Deaf Adults) - jedyna słysząca osoba w rodzinie

GODA (z ang. Grandchild/Grandchildren of Deaf Adults) - wnuki Głuchych dziadków.

Warto przypomnieć, że kiedy słowo "głuchy" piszemy małą literą, oznacza ono osobę, która utraciła słuch. Wielka litera na początku słowa "Głuchy" informuje, że osoba identyfikuje się z kulturą Głuchych. Co ciekawe, Głuchymi w kontekście kulturowym są też osoby, które słyszą, czyli takie, do których odnosi się właśnie skrót CODA.

Czym jest i jak działa pętla indukcyjna

Pętla indukcyjna jest jednym z narzędzi wspomagających słuch. Może służyć zarówno jednej osobie z niepełnosprawnością słuchu, jak i większej grupie osób.

W dużym uproszczeniu urządzenie to przesyła dźwięk bezpośrednio do aparatu słuchowego osoby słabosłyszącej.

System pętli indukcyjnej składa się ze wzmacniacza pętli oraz przewodu ułożonego w pomieszczeniu. Do wzmacniacza pętli przekazywany jest sygnał ze źródła. Następnie odpowiednio przetworzony i wzmocniony w postaci prądu, przekazywany jest do aparatu słuchowego. Aparat zmienia ten sygnał na dźwięk. Dzięki temu zabiegowi odbiorca zyskuje czysty dźwięk - bez pozostałych dźwięków, szumów i hałasu z sali. Pętla indukcyjna bez najmniejszych zniekształceń akustycznych przekazuje określoną informację „prosto do ucha”.

Pętle indukcyjne mają szerokie zastosowania. Mogą one okazać się najlepszym rozwiązaniem w wielu sytuacjach. W pętle indukcyjne powinny być wyposażone miejsca takie jak na przykład:

• dworce kolejowe, autobusowe i lotnicze,
• apteki, szpitale i przychodnie,
• banki i kasy,
• wnętrza pojazdów komunikacji publicznej,
• kościoły,
• urzędy,
• teatry i muzea,
• szkoły i inne placówki edukacyjne.

Dodatkową zaletą pętli indukcyjnych jest także ich niski koszt.

Czym są standardy dostępności miast

Coraz więcej miast w Polsce przygotowuje standardy dostępności dla osób z niepełnosprawnościami. Jest to zbiór ważnych informacji, które mają pomóc w planowaniu, projektowaniu i realizowaniu nowych budowli, usprawnianiu i przebudowie dotychczas istniejących obiektów i przestrzeni. Chodzi o to, aby cała publiczna przestrzeń była dostępna architektonicznie, komunikacyjnie i informacyjnie.

Standardy są tworzone w oparciu o zasady uniwersalnego projektowania, które uwzględniają potrzeby różnych grup społecznych: osób z niepełnosprawnościami, osób starszych, osób z małymi dziećmi, czy ciężkim bagażem.

Wiele miast ma już swoje standardy, które w wielu kwestiach są do siebie zbliżone. Te dokumenty nie stanowią bezwględnych wytycznych. Zawierają propozycje rozwiązań w przestrzeni publicznej, korzystne dla różnych grup społecznych.

Poniżej można zapoznać się z przykładowymi standardami niektórych miast.

Standardy i wytyczne Miasta st. Warszawy

Standardy Miasta Gdyni

Standardy Miasta Poznania

Standard Miasta Łodzi

Projektowanie uniwersalne i jego zasady

Celem projektowania uniwersalnego jest tworzenie przestrzeni i produktów w taki sposób, aby były one dostępne i użyteczne dla wszystkich ludzi, w możliwe największym stopniu bez potrzeby adaptacji lub specjalistycznego dostosowania.

Projektowanie uniwersalne opiera się na siedmiu zasadach.

• Zasada 1 - Użyteczność dla osób o różnej sprawności

Zakłada, że wszyscy, na zasadzie równości, powinni mieć pełny dostęp do otaczającego ich środowiska: do przestrzeni, budynków i przedmiotów.

• Zasada 2 - Elastyczność w użytkowaniu

Odnosi się do różnych potrzeb poszczególnych osób. Mogą one wynikać z różnego stopnia i rodzaju niepełnosprawności, ale także z indywidualnych preferencji i wyborów.  Zapewnia wybór w użytkowaniu i alternatywy, które pozwolą na skorzystanie z obiektu, przedmiotu, czy przestrzeni osobom o różnych potrzebach.

• Zasada 3 - Proste i intuicyjne użytkowanie

Zakłada projektowanie w taki sposób, aby użytkowanie przedmiotu lub elementu przestrzeni publicznej było proste i zrozumiałe w użytkowaniu, dla jak największej grupy osób o szczególnych potrzebach; niezależnie od wiedzy i umiejętności poznawczych.

• Zasada 4 - Czytelna informacja

Treści powinny być prezentowane czytelnie. Powinny być podzielone tak, aby najważniejsze informacje znajdowały się na górze. Najważniejsze punkty tekstu powinny być podkreślone obrazami. Całość powinna być napisana prostym językiem.

• Zasada 5 -Tolerancja dla błędów

Zasada polega na tym, że dany produkt minimalizuje zagrożenia i negatywne skutki, które mogą wyniknąć z przypadkowego lub zamierzonego działania. Jeśli na przykład użytkownik strony internetowej przypadkowo kliknie przycisk "kup", aplikacja zada dodatkowe pytanie, dzięki któremu będzie miał możliwość potwierdzenia zakupu lub rezygnacji z niego bez żadnych skutków.

• Zasada 6 - Niewielki wysiłek fizyczny.

Zakłada wygodne użytkowanie bez nadmiernego wysiłku. Projektowanie w łatwy i skuteczny sposób. Zasada dotyczy także przestrzeni cyfrowej - na przykład łatwej i intuicyjnej nawigacji strony.

• Zasada 7 - Dostępne i użyteczne wymiary przestrzeni publicznej.

Przewiduje dostosowanie wielkości przestrzeni oraz jej elementów w taki sposób, aby były one łatwo i w pełni dostępne. Zakłada możliwość dotarcia do określonego miejsca i obiektu dla osób o różnych potrzebach.

Jak powinny być wykonane i oznaczone miejsca parkingowe dla osób z niepełnosprawnościami

Miejsce parkingowe dla osób z niepełnosprawnością (tzw. koperta) powinno mieć odpowiednie wymiary i oznakowanie. Dzięki temu każda osoba z niepełnosprawnością będąca kierowcą lub ten, kto ją przewozi, może zaparkować samochód i bezpiecznie się z niego wydostać.

Na parkingach o nawierzchni utwardzonej, miejsce należy oznakować białą kopertą, na zamalowanym w całości tle stanowiska na niebiesko. W obecnym systemie prawnym obowiązują dwa rodzaje oznaczeń stanowisk przeznaczonych do parkowania pojazdów przewożących osoby z niepełnosprawnościami. Są to znaki pionowe i poziome.

Do pionowych znaków zalicza się:

• znak z piktogramem pokazującym osobę na wózku inwalidzkim (D-18 z tabliczką T-29 oraz znakiem poziomym P-18 z symbolem P-24 i niebieską nawierzchnią) – zaleca się stosować na parkingach wielostanowiskowych oraz przy wyznaczonych kilku kopertach obok siebie,
• znak nazywany kopertą (D-18a z tabliczką T-29 oraz znakiem poziomym P-20 z symbolem P-24 i niebieską nawierzchnią) zaleca się stosować w strefach, gdzie dopuszczony jest postój pojazdów (ale nie ma wydzielonych stanowisk) i gdzie występują pojedyncze koperty.

Natomiast w przypadku znaków poziomych (kopert) zaleca się stosowanie farby antypoślizgowej. Dostęp do stanowiska postojowego dla osób z niepełnosprawnościami z poziomu chodnika powinien gwarantować bezpieczeństwo użytkowników, w tym zwłaszcza osób z niepełnosprawnościami. Należy przez to rozumieć, że stanowisko postojowe musi mieć połączenie z najbliższym chodnikiem. Alternatywnie powinno być ono wyposażone w pochylnię umożliwiającą wjazd wózkiem inwalidzkim na poziom chodnika.

Szczegółowe wymogi jakie powinny spełniać miejsca parkingowe dla osób z niepełnosprawnościami znajdują się między innymi w treści następujących aktów prawnych i norm:

• Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie
• Rozporządzenie Ministra Infrastruktury w sprawie szczegółowych warunków technicznych dla znaków i sygnałów drogowych oraz urządzeń bezpieczeństwa ruchu drogowego i warunków ich umieszczania na drogach z 3 lipca 2003 r.
• Norma ISO 21542:2011, Building construction – Accessibility of the built environment

Do parkowania na takich miejscach uprawnia karta parkingowa. 

Audiodeskrypcja, czyli co, kiedy i jak opisać

Audiodeskrypcja jest formą komunikacji opisowej skierowaną do osób niewidomych i słabowidzących. Polega na dodaniu słownego komentarza do ścieżki dźwiękowej tak, aby umożliwić podążanie za przedstawianym wątkiem historii oraz zrozumieć, co dzieje się na ekranie. Z jej pomocą można opisać postaci, miejsce akcji, kostiumy, gestykulację i mimikę aktorów. Można także opisać porę dnia, dźwięki lub efekty dźwiękowe, które trudno jest rozpoznać, a także czołówkę i napisy końcowe. Język powinien być prosty, a zarazem precyzyjny.

Dzięki audiodeskrypcji osoby z niepełnosprawnością wzroku mogą poznawać widzialny dorobek kultury z zakresu sztuk filmowych, scenicznych i plastycznych.

Napisy na żywo a napisy do nagrania

Organizując wydarzenie transmitowane online, wiele osób dba o to, aby dodatkowo wyposażyć je w napisy na żywo. Można w tym wypadku zastosować tworzenie napisów metodą respeakingu. Jest to metoda, która polega na wykorzystaniu technologii rozpoznawania mowy (z ang. speech-to-text). Respiker słucha oryginalnych wypowiedzi wypowiadanych na żywo i tłumaczy je na inny język lub powtarza (z ang. re-speaks) usłyszane słowa, dodając niezbędne znaki interpunkcyjne i elementy do potrzeb osób niesłyszących (kolory, etykietki identyfikujące mówców) oraz dokonuje niezbędnych zmian edycyjnych. Słowa respikera są przetwarzane przez program do rozpoznawania mowy, który zamienia zidentyfikowane wypowiedzi na tekst. Następnie jest on wyświetlany w formie napisów na ekranie, z możliwie jak najkrótszym opóźnieniem. Respeaking jest stosowany w ramach jednego języka lub do tłumaczenia między językami. Napisy na żywo tworzone metodą respeakingu, są przeznaczone dla osób niesłyszących i słabosłyszących, a także uczących się języka i obcokrajowców.

Natomiast, aby nagranie (np. na Youtube) miało napisy, potrzebny jest plik z rozszerzeniem SRT (rodzaj zapisu napisów filmowych, wprowadzony w programie SubRip). Zawiera on informacje o napisach wideo, czyli np. początkowy i końcowy kod czasowy tekstu oraz kolejną liczbę napisów. Pliki SRT są po prostu plikami tekstowymi używanymi wraz z danymi wideo.

Komfortka – miejsce do czynności higieniczno-pielęgnacyjnych dla osób ze szczególnymi potrzebami

Komfortka to pomieszczenie sanitarne wyposażone w leżankę, w którym osoby mogą przeprowadzić zabiegi pielęgnacyjne w pozycji leżącej i zadbać o higienę osobistą w godnych i bezpiecznych warunkach.

W Polsce żyje około 150 000 dorosłych niesamodzielnych osób, które ze względu na niepełnosprawność, wiek lub chorobę nie kontrolują czynności fizjologicznych. Osoby te, co 3-4 godziny, samodzielnie lub korzystając z pomocy opiekuna, muszą zmienić pieluchę lub wykonać inne czynności higieniczne w pozycji leżącej. W przestrzeni publicznej brakuje miejsc, w których można byłoby to zrobić.

Więcej na temat komfortek, a także rozwiązań zagranicznych, można przeczytać na stronie internetowej.

W Polsce w 2021 roku w Belwederze, zawiązała się koalicja Przewijamy Polskę, której celem jest upowszechnianie wytycznych, jakie powinny spełniać komfortki. Lista dostępnych miejsc

Osoba niepełnosprawna, czy osoba z niepełnosprawnością?

Zachęcamy do wysłuchania ciekawej audycji pt. "Ojczysty nieoczywisty. Język wobec osób z niepełnosprawnościami", której gościem jest Mateusz Adamczyk. W rozmowie są poruszane ciekawe kwestie dotyczące języka wobec osób z niepełnosprawnościami / niepełnosprawnych. Czy można osobie niewidomej powiedzieć "do widzenia", a o osobie na wózku powiedzieć, że "przyszła"? Bardzo ciekawe opinie, sugestie i spostrzeżenia. Warto posłuchać audycji.